Informatieveiligheid als fundament van de zorgrelatie

Over Gabriëlle Speijer
Gabriëlle Speijer is radiotherapeut-oncoloog in het HagaZiekenhuis en zet zich ook buiten haar spreekkamer in voor betere zorg. Zo is zij oprichter van CatalyzIT,‘Only impact for health!’. Ook vervult ze diverse bestuursfuncties, is zij ‘fellow’ van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Informatieprofessionals en kreeg ze internationale erkenning als HIMSS Future50 Clinical Leader.

Digitaal dossier
Het is belangrijk dat de informatie uit het gesprek tussen arts en patiënt veilig in een digitaal dossier wordt bewaard. Zonder de garantie dat gezondheidsinformatie is veiliggesteld, stort het fundament van de zorgrelatie in, stelt Speijer. “Helaas staat het belang van informatieveiligheid nog niet bij alle zorgprofessionals scherp op het netvlies. Velen beschouwen dit in de eerste plaats als de verantwoordelijkheid van IT-functionarissen.”

Gedrag oefenen
Speijer vindt het belangrijk dat zorgprofessionals zich (beter) informeren over informatieveiligheid. “Het start met bewustwording. De volgende stap is gedrag.”

Ze legt uit dat informatieveilig gedrag kan worden geoefend. En dat de zorgsector eigenlijk ook heel erg gewend is om gedrag te oefenen. “Dat doen we bij Radiotherapie bijvoorbeeld als we een nieuw technisch hulpmiddel gaan implementeren. We nemen dan het hele werkproces van A tot Z door met het multidisciplinaire team. En bespreken met elkaar welke oplossingen we achter de hand hebben als iets anders loopt dan vooraf gedacht. Voor cybersecurity zou zo’n aanpak net zo vanzelfsprekend moeten zijn.”

Wetten en regels als hulpmiddel
Het ‘juiste gedrag’ wordt daarnaast ook bevorderd door de onlangs ingevoerde NIS2-richtlijn en de Nederlandse vertaling daarvan, de Cyberbeveiligingswet, stelt Speijer. “Deze heeft als doel: het vergroten van de digitale weerbaarheid van organisaties en het waarborgen van de continuïteit van zorg bij incidenten. Zorgorganisaties moeten hier dus mee aan de slag.”

Ze gaat verder: “Zorgprofessionals zijn op zich wel gewend aan het werken met richtlijnen en protocollen. Denk bijvoorbeeld aan het stoplichtsysteem om bij infectiepreventie snel de mogelijke risico’s en maatregelen in kaart te brengen. Toch worden privacywetten of maatregelen om cyberweerbaarheid te vergroten soms ervaren als extra rompslomp of ‘vinklijstjes’. Terwijl ik denk dat dit tools zijn die ons helpen het vak veilig uit te oefenen.”

Pleidooi voor eigenaarschap
Speijer moedigt zorgprofessionals niet alleen aan om deze tools te gebruiken, maar om daarnaast ook zelf ‘aan de voorkant’ meer mee te denken over ICT-oplossingen. “Stel heldere eisen aan IT, vanuit wat de zorg nodig heeft! Laten we niet langer ‘om systemen heen werken’, maar zorgen voor goede alternatieven. Dan wordt digitalisering een hulpmiddel in plaats van een obstakel.”

Ze geeft een voorbeeld van wat zij graag anders zou zien: “In de systemen van vandaag bouwt de arts eenzijdig het zorgdossier op. Ik mis de mogelijkheid om dit sámen met de patiënt te doen. Als arts en patiënt de communicatie uit de spreekkamer online kunnen vervatten in een veilig systeem, dan kunnen ze samen ook beter regie voeren op de gezondheid.”

Aan de bestuurstafel
Ook pleit Speijer voor meer samenwerking tussen artsen en CISO’s. “En tegen de CISO zeg ik: pak je positie aan de bestuurstafel. Breng de kern van ons vak over. Maak duidelijk dat we vanuit de relatie tussen arts en patiënt sturen op vertrouwelijke, betrouwbare en beschikbare gezondheidsinformatie. Benadruk hoe belangrijk informatieveiligheid is voor de continuïteit en kwaliteit van zorg. Met voorbeelden uit de praktijk spreek je meteen de taal van de bestuurder.”

Vernieuwde eed
Speijer vindt informatieveiligheid zó essentieel voor het beroep van artsen dat zij pleit voor een geactualiseerde Eed van Hippocrates: “Daarin beloof je als arts dat patiënten hun gezondheid aan je kunnen toevertrouwen en dat je gezondheidsinformatie vertrouwelijk en zorgvuldig beheert. Samen met de patiënt. Ook beloof je dat je deze informatie, waar passend, deelt met het gezamenlijke kennisnetwerk. Jij blijft als arts echter verantwoordelijk voor de juiste duiding van informatie en stuurt technologische ontwikkelingen aan, waaronder AI, in dienst van de gezondheid van patiënt en samenleving.”

Tips
Welke tips heeft Speijer voor artsen als het gaat om informatieveilig gedrag?

Ze noemt er vier:

1. Begin bij je eigen spreekkamer
   “Stel jezelf de vraag: ondersteunt deze IT-oplossing de relatie van zorgprofessionals en patiënten op een veilige wijze? Of niet? En hoe kan het beter?”
2. School jezelf
   “IT is een vak dat de uitkomsten van óns vak mede bepaalt. Het hoort bij je professionaliteit om je erin te verdiepen.”
3. Bemoei je ermee
   “Bepleit goede digitale oplossingen bij de CISO en bestuurder. Technisch kan er superveel, dus durf te dromen!”
4. Leer van elkaar
   “Een digitale fout gemaakt? Leer daarvan. En leer ook van de fouten van collega’s en andere organisaties.”

Lees ook deze artikelen van/met Gabriëlle Speijer in ICT&health:
‘Zorg begint bij klik tussen arts en patiënt’
Tijd voor digitale variant van de Eed van Hippocrates
Over digitale zekerheid; het recht en het vak